Stress – iedereen heeft het er over en iedereen heeft er geregeld last van. Maar: wat is stress? En hoe weet je wanneer het te veel wordt?

In deze blog geef ik antwoord op de vraag wat stress is. De volgende blogs zullen gaan over de verschillende soorten stress en hoe je herkent wanneer stress jou te veel wordt en wat je kunt doen om dat te voorkomen.

wat is stress

Wat is stress?

Het woord stress heeft over het algemeen een negatieve lading. Zeker als iemand overspannen of burn-out is geraakt, wordt dat vaak geweten aan een te hoge werkdruk. En bij werkdruk denken we weer aan stress.

Stress is in het dagelijks taalgebruik een containerbegrip geworden, waar we verschillende dingen mee kunnen bedoelen:

  • Stress als oorzaak; denk aan werkdruk, een negatieve sfeer op het werk, onvoldoende regelmogelijkheden, ingrijpende levensgebeurtenissen. Stress wordt dan gezien als oorzakelijke factor die een rol speelt bij een verstoring van de balans tussen belasting en belastbaarheid (dit wordt ook stressoor genoemd)
  • Stress als gevolg; stress leidt tot gedragsmatige, emotionele, cognitieve en lichamelijke symptomen; hier wordt met stress eigenlijk de stressreactie bedoeld
  • Stress als een interactieproces tussen de persoon en diens (werk)omgeving; iemand die stress ervaart, is zijn controle en grip op de omgeving kwijt, terwijl die controle juist ervoor zorgt dat iemand zijn evenwicht kan bewaren en problemen veerkrachtig op kan lossen; hier wordt met stress het stressproces bedoeld dat iemand ervaart.

Stress is, in de ruime zin des woords, een reactie op een prikkel die spanning veroorzaakt. We reageren fysiek, cognitief, emotioneel en energetisch op prikkels.

Als je je hand per ongeluk op een hete kachel legt, gebeuren er binnen enkele seconden een paar dingen: je schrikt, je schreeuwt of roept het uit, je trekt je hand bijna automatisch weg. Misschien blaas je direct op je hand of stop je je vingers in de mond. Nu voel je pas echt de pijn en wil je het verzachten. Verstandelijk weet je dat je je hand onder lauw stromend water moet stoppen en in ieder geval niet meer in de buurt van hete voorwerpen moet komen.

Misschien is er brandwondenzalf of een verband nodig. Dat je hand onder de blaren komt te zitten, is een beschermende reactie van je huid. Een blaar is namelijk een tweedegraads brandwond, je opperhuid laat los van de daaronder gelegen huidlagen en die ruimte vult zich met vocht. Zo kan je huid weer genezen.

Bij stress gebeurt iets soortgelijks met je lichaam. Zodra je hersenen gevaar registreren, slaat de amygdala als het ware groot alarm. Onze hersenen schijnen nauwelijks onderscheid te maken tussen grote en ‘kleine’ stress, tussen de stress van een oorlog van dichtbij meemaken of, bijvoorbeeld, een belangrijke deadline halen. Er worden door de bijniermerg hormonen afgescheiden: adrenaline en noradrenaline. Hierdoor komt je lichaam in een opperste staat van paraatheid.

Je hartslag versnelt, je ademhaling wordt sneller en oppervlakkiger, zodat je spieren meer zuurstof krijgen; de bloedvaatjes trekken samen om geen bloed te verspillen (vandaar dat je wit weg kunt trekken en koude handen kunt krijgen als je onder stress staat); de zweetafscheiding neemt toe. Na zo’n stressvolle gebeurtenis komt je lichaam weer tot rust, het adrenaline-niveau wordt binnen een paar uur weer normaal.

De problemen ontstaan wanneer je langdurig onder stress komt te staan en je lichaam doorlopend overstroomt van adrenaline. Overbelasting verhoogt immers de adrenaline- en noradrenaline-productie, waardoor deze als het ware op volle toeren draait, ook als je eigenlijk zou moeten rusten. Het lijkt alsof je lichaam niet meer in een lagere versnelling kan komen. Als er te veel adrenaline in je bloed zit, dan werkt het herstelmechanisme niet meer. Met de metafoor van de verbrande hand sprekend: je hebt niet door dat jij je hand van de hete kachel moet halen en je verbrandt je.

Reflectie

  1. Waar denk jij aan bij het woord stress? Maak een mindmap waarmee je de verschillende betekenissen van en associaties met stress weergeeft.
  2. Noem ook verschillende situaties die je recent als stressvol hebt ervaren.

In de volgende blog leer je herkennen wanneer je te veel stress hebt en krijg je tips hoe je dat kunt voorkomen.

About Leona Aarsen

Leona Aarsen begeleidt – als coach, psychosociaal therapeut en trainer - hoogopgeleide professionals en teams, zodat zij met passie en plezier in hun werk en leven kunnen staan. Leona is gespecialiseerd in (persoonlijk) veerkrachtig leiderschap en het overwinnen van tegenslagen zoals overspanning of burn-out.

Leave a Reply