Stress die helpt, stress die remt

By 22 september 2015 Burn-out No Comments

Stress: iedereen kent het en toch weet niemand precies wat het is. Dat komt omdat stress zeer subjectief is en daarnaast in allerlei soorten en maten voorkomt.

Stress is, in de ruime zin des woords, een reactie op een prikkel die spanning veroorzaakt. We reageren fysiek, cognitief, emotioneel en energetisch op prikkels. Deze prikkels kunnen bestaan uit:

  • Bedreigende situaties (belastende omgevingsfactoren)
  • Herinneringen
  • Gedachten
  • Gevoelens en emoties

Zinvolle en schadelijke stress

Dat je stress ervaart als je net een auto-ongeluk hebt gehad, aangevallen bent door een stier of er op je geschoten wordt, is begrijpelijk. Deze situaties zullen de meesten van ons als bedreigend of tenminste spannend ervaren.

Maar hoe zit het dan met examenstress? Of filestress? Wat is dan de feitelijke bedreiging?

stress die helpt, stress die remt

In zo’n situatie raken we niet zozeer gestrest door de situatie zelf (een examen maken, stilstaan op de snelweg) maar door onze eigen gedachten en emoties over de situatie. Zo kan de gedachte dat je niet gaat slagen en daarmee je plannen voor de toekomst in duigen zullen vallen tot angst, paniek en daarmee stress leiden. Net zo in de file: je zorgen maken over de vertraging en je daarover opfokken leidt tot stress.

Kelly McGonigal is ervan overtuigd dat hoe wij over stress denken, in grote mate bepaalt in hoeverre we last hebben van die stress. Bekijk haar TED talk ‘Hoe stress je vriend kan worden’.

Op het moment dat je stress ervaart in een situatie die vraagt om een vlucht- of vechtreactie, is stress zinvol en onvermijdelijk. Op het moment dat een vlucht- of vechtreactie niet passend is, is stress schadelijk en leidt tot lichamelijke klachten en op lange termijn tot hart- en vaatziekten.

Voor veel mensen is het een openbaring dat ze gestrest kunnen raken door hun eigen (onbewuste) gedachten of emoties. Zo vertelde één van mijn cliënten dat ze een gesprek aanging op haar werk over een onderwerp waarbij ze vroeger de neiging zou hebben gehad om niets te zeggen. Er ontstond een dialoog, de collega’s stonden open voor haar mening. Terwijl ze aan het praten was, merkte ze echter dat het zweet in stroompjes van haar gezicht liep. Daar begreep ze helemaal niets van. Het ging toch goed, het probleem is toch besproken en opgelost? Tot ze tijdens de coaching zich realiseerde dat haar angst voor een mogelijke afwijzing of conflict tot die stressreactie had geleid.

Positieve en negatieve stress

Stress heeft zeker voordelen: stress zet aan tot actie, je bent scherp en alert. Door de aangemaakte adrenaline kom je in een verhoogde staat van paraatheid. Om uitmuntend te presteren, is een bepaalde mate van stress onmisbaar. Topsporters, musici, sprekers kunnen dankzij de adrenaline topprestaties neerzetten.

Zo ben ik voor een training altijd gespannen. Deze vorm van spanning is positief, omdat het mij uitdaagt om het beste van mijzelf te geven. Soms ben ik té gespannen. Zoals vóór mijn eerste live optreden op televisie. Ik ga zo gestrest, dat ik een black-out had: mijn gedachten stopten als het ware en ik kon geen zinnig antwoord bedenken. De stress die ik ervoer, was zeer negatief.

Kleine en grote stress

Je kent het wel: als je een glas laat vallen, struikelt op straat of iemand je onverwacht op je schouders tikt terwijl je die niet hoorde aankomen, schrik je even. Die reactie duurt maar heel even, daarna herpak je jezelf.

Een hogere graad van stress ervaar je misschien ’s ochtends als alles anders gaat dan gewenst (te laat uit bed, kinderen die hun gymspullen niet kunnen vinden, een geprinte offerte waar koffie over is gemorst, sleutels die niet op hun vaste plek liggen).

Grote stress ervaar je bij een feitelijk zeer bedreigende situatie, zoals een gewapende overval of oorlog. En tussen kleine en grote stress zijn allerlei varianten en gradaties te bedenken.

Reflectie

Welke prikkels leiden het vaakst bij jou tot stress: zijn het feitelijk bedreigende situaties of zijn het je gedachten en emoties? Noem verschillende voorbeelden van prikkels die je recent ervaren hebt. Heb je veel vaker stress door je gedachten of emoties dan concrete bedreigingen? De kans is dan groot dat stress op de lange termijn een negatieve, schadelijke effect heeft op je lichaam. Heb je veel stressklachten? Zoek dan hulp, je kunt leren om effectief om te gaan met stress en meer ontspanning en plezier te ervaren in je leven. Beter leren omgaan met stress? Maak een afspraak voor een vrijblijvende kennismaking.

About Leona Aarsen

Leona Aarsen begeleidt – als coach, psychosociaal therapeut en trainer - hoogopgeleide professionals en teams, zodat zij met passie en plezier in hun werk en leven kunnen staan. Leona is gespecialiseerd in (persoonlijk) veerkrachtig leiderschap en het overwinnen van tegenslagen zoals overspanning of burn-out.

Leave a Reply