Burnout en schaamte (deel 2)

By 14 oktober 2013 Burn-out 5 Comments

Om het probleem rond schuld buiten de deur te sluiten, proberen veel mensen ook psychische klachten zoals burnout weg te zetten als ziekte, als pure biologische processen die ontstaan in de hersenen. Niets aan te doen… Want dat is er geen sprake van schuld en dus ook niet van schaamte. Geen taboe. Immers, er klopt iets niet met mijn hersenen, en daar heb ik geen invloed op.

Maar zaken liggen niet zo eenvoudig. Ik heb in september toppsychiater Jim van Os geïnterviewd. Hij zegt het volgende over psychische problemen en de hersenen:
‘We begrijpen nog steeds niet hoe de hersenen werken, hoe de wisselwerking tussen brein en geest is’- de bekentenis van Van Os is even eenvoudig als schokkend. ‘Wetenschappers proberen vanuit de biologische stroming genetische oorzaken aan te wijzen, het zogenaamde ‘brain-causes-mind’-model. Media smullen van hersenscans waar bepaalde gebieden oplichten, die zouden bewijzen dat de hersenen van mensen met burnout of depressieve klachten er anders uitzien. Maar dat ‘oplichten’ zegt niet zo veel omdat we de betekenis ervan niet begrijpen. De genetische bijdrage aan psychische klachten is niet vertaald in harde bevindingen. Wetenschappers proberen te verhullen hoe weinig we weten; hypotheses en kleine stappen worden gepresenteerd als bewezen feiten’ schetst Van Os.

‘Maar dat is nauwelijks het geval, er is geen enkele biologische test om een psychische ziekte uit te wijzen of een biologisch-genetische oorzaak aan te wijzen. Burnout of depressie kunnen we niet herleiden tot processen in het brein of tot een infectie met een micro-organisme, zoals dat het geval is bij tuberculose bijvoorbeeld. Uiteraard zijn de hersenen betrokken bij een burnout of depressie, maar er is nauwelijks helderheid over wat de oorzaak en wat het gevolg is. Zeggen dat een burnout of een depressie in de hersenen ontstaan is alsof je zou zeggen dat je vakantie naar Frankrijk veroorzaakt is door de snelweg waarop je rijdt. Ongetwijfeld heb je de snelweg nodig om op je vakantiebestemming aan te komen, maar of de Route du Soleil de oorzaak van je vakantie genoemd kan worden?!’”

Het denken over burnout als iets puur biologisch zorgt ervoor dat het gevoel van machteloosheid alleen maar toeneemt. Immers, als je er niets aan kon doen om het te voorkomen en het niet aan jou ligt, dan kun je in het vervolg toch ook niets doen, behalve pillen slikken in de hoop dat de ziekte overgaat?

Maar burnout is géén ziekte.

Burnout is het gevolg van een heftige botsing met je omgeving waarin je wonden en deuken oploopt. En die kun je alleen herstellen als je weet wat de botsing veroorzaakt heeft en hoe je een nieuwe voorkomt. Pillen (vaak antidepressiva of kalmeringsmiddelen) kun je vergelijken met het overspuiten van een auto na een botsing. Het ziet er weer glimmend en zelfs misschien als vanouds uit. Maar het zal niet voorkomen dat er een nieuwe botsing komt en dat het weer in puin ligt.

Ligt burnout aan jou? Met andere woorden, is het je schuld en heb je reden om je te schamen? De schuldvraag vind ik niet relevant. Het ligt aan jou en ook weer niet. Want: burnout is het gevolg van een zeer complex samenspel van veel factoren: je opvoeding, je normen, waarden en overlevings-mechanismen, je genen (erfelijke factoren en persoonlijkheidskenmerken zoals stressbestendigheid), je omgeving en het gedrag van anderen in je omgeving, belangrijke life-events, schokkende of stressvolle situaties of triggers (de zogenaamde druppel die de emmer doet overlopen).

Heb je nu stressklachten of een burnout?

 

 

Je schamen is geen oplossing. Daarmee diskwalificeer je jezelf (‘ik deug niet’, ‘ik heb gefaald’, ‘ik ben niet degene die ik dacht te zijn’) en maak je je machteloos. Kijk terug om te begrijpen én kijk daarna vooruit om het verschil te maken in je leven. Zelden lukt dit alleen. Niet omdat je machteloos bent, maar omdat we allemaal op een bepaald moment blind worden voor onze eigen (overlevings-)mechanismen en patronen. Ga op zoek naar een goede coach of therapeut. Dat is geen zwaktebod.

Kwetsbaarheid is pure kracht,

luister naar deze talk van Brenee Brown over kwetsbaarheid en schaamte.

brenee brown listening to shame

About anderzverder

5 Comments

  • […] Twitter Facebook RSS Feed ← Overlevingsmechanismen bij burnout Burnout en schaamte (deel 2) → […]

  • Monique schreef:

    Goed stuk, ik ben het alleen niet eens met de bewering dat schaamte geen rol speelt als het gaat om kanker. Kan je vertellen, dat is niet zo. Niet iedereen ervaart dit zo maar schuldgevoelens, schaamte en angst voor uitsluiting komen zeer zeker voor. Er rust dan ook nog altijd een taboe op kanker.

    • anderzverder schreef:

      Dag Monique,

      Ik heb – denk ik – onvoldoende stilgestaan bij de impact van de opmerking dat er rondom kanker geen schaamte bestaat. Het was te kort door de bocht en onterecht, begrijp ik uit je woorden. Excuses daarvoor. Ik zal het aanpassen. Het is niet mijn bedoeling om mensen die al genoeg worstelen, te kwetsen.

      • Monique schreef:

        Hallo Leona,

        Bedankt voor je reactie. Wist je trouwens dat bijvoorbeeld borstkanker regelmatig voorkomt in combinatie met depressieve klachten en burnout?

        Soms zijn de psychische klachten er voordat de kankerdiagnose wordt gesteld. In andere gevallen willen mensen zo graag hun leven oppakken dat ze daarbij hun grenzen zwaar overschrijden. Het is in beide situaties belangrijk de psychische klachten niet te veronachtzamen.

        Groet, Monique

  • Arja de Best schreef:

    Ik kreeg na 4 jaar burnout/depressie te horen van mijn zeer christelijke zus dat het een wonder was dat mijn man nog niet bij me weggegaan was.
    Ik weet zeker dat ze dat niet gezegd had als ik kanker had gehad!
    In die zin is het taboe op psychische ziekten m.i. echt veel groter.
    Ik hoorde pas van een vriendin die een tijdje opgenomen is geweest dat een vrouw die ze daar tegenkwam klaagde dat ze jaren eerder ( bij borstkanker ) de kaarten niet meer kon ophangen, zoveel kreeg ze er. Nu ze psychisch ziek was geworden hoorde ze van niemand iets…
    Ik ervaar dat zelf ook zo nu ik psychisch ziek ben. Ik doe er voor veel mensen ( ook familie ) niet meer toe. Ik zeg wel eens: als ik nu dood was, zouden ze zeggen ‘ kon ik nog maar eens met Arja praten’ , maar nu ik er nog ben ( maar psychisch ziek ) hebben ze daar geen behoefte meer aan!

Leave a Reply